بێگو‌مان به‌ده‌ستهێنانى هه‌ر زانستێك له‌ زانسته‌ ئيسلاميه‌كان پێويستى به‌ فێربوون و خوێندن و مامۆستاو رێپيشانده‌رو سه‌به‌بكارو وه‌سيله‌ و رابه‌رێك هه‌يه‌ ، ته‌نانه‌ت زانسته‌ دونيايه‌كانيش له‌ هه‌ر بابه‌ت و جۆره‌ صنعه‌تێك بێت بۆ فێربوونى پێويستمان به‌ مامۆستاو شاره‌زاو پسپۆرِو رابه‌ر و وه‌سيله‌يه‌ك هه‌يه‌ ، ئه‌گه‌ر نا مرۆژ گومرا و سه‌رگه‌ردا ده‌بێت و هه‌رگێز ناگات به‌ ئه‌نجامى دروست .

زانستى ته‌صه‌ووفيش به‌و پێيه‌ى كه‌ زانستێكه‌ راسته‌و خۆ په‌يوه‌ندى به‌ دڵ و ده‌رونه‌وه‌ هه‌يه‌ و مرۆژ به‌ره‌و رێگاى خودا ناسين ده‌بات ، بێگومان پێويستى به‌ رابه‌رو وه‌سيله‌و مامۆستايه‌كى شاره‌زاو كارامه‌و لێهاتوو هه‌يه‌ كه‌ رێگه‌ى خوداناسينى نيشان بدات و بيپارێزێت له‌ هه‌ڵدێرو رێضكه‌ى ضه‌وت و مه‌ترسى رێگا و وه‌سوه‌سه‌ى شه‌يتانى و داخوازيه‌ خراپه‌كانى نه‌فسى ئه‌مماره‌ ، وه‌ په‌روه‌رده‌ى ره‌وشتى به‌رزى ئيسلامى بكات و دورى بخاته‌وه‌ به‌ ئامۆذگارى پێويست له‌ خراپه‌و ره‌وشتى ناپه‌سه‌ندو به‌دكارى .
هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌يشه‌ خواى گه‌وره‌ له‌ چه‌ندين ئايه‌تى پيرۆزدا هانمان ده‌دات كه‌ وه‌سيله‌ى بگرينه‌به‌ر بۆ گه‌شتن به‌ سه‌عاده‌تى هه‌ردوو دونيا ، وه‌ك ده‌فه‌رمۆێت (يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ) (سورة المائدة (35) ، زانايان ته‌فسير ده‌فه‌رمون : مه‌به‌ست له‌ وه‌سيله‌ له‌و ئايه‌ته‌دا : زانايانى حه‌قيقه‌ت و رابه‌رانى ته‌ريقه‌ته‌ " (1)
هه‌روه‌ها خواى گه‌وره‌ هاني موسلَمانان ده‌دات كه‌ هاوه‌ڵى راستگۆيان و صاڵحان بن ، وه‌ك ده‌فه‌رمۆێت (يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ) (سورة التوبة (119) .
وه‌ (كينونة) و هاوه‌ڵيكردنى صاڵحان و راستگۆيان گشتى تره‌ له‌ ته‌نها ره‌فاقه‌تى ژاهيرى ، واته‌ ئه‌و ئايه‌ته‌ پيرۆزه‌ به‌ڵگه‌يه‌ بۆ هه‌ردوو حاڵه‌تى ئاشكرا و په‌نهانى له‌ سه‌ر پێويستى ره‌فاقه‌ت و هاوه‌ڵى ، بۆيه‌ زانايانى ته‌صه‌ووف فرمويانه‌ : ره‌فاقه‌ت دوو به‌شه‌ :
يه‌كه‌ميان : به‌ ره‌فاقه‌تى زاهيرو ئاشكرايه‌ كه‌ ناويان بردووه‌ به‌ (الصحبة الظاهرة) كه‌ صوحبه‌تكردنى موريده‌ بۆ مورشيده‌كه‌ى به‌ شێوازى زاهير ، كه‌ زۆر گرنگه‌ .
دووميان : صوحبه‌تى مورشيده‌ به‌ شێوازى په‌نهانى و له‌ رێگه‌ى (دڵ)ه‌وه‌ ، كه‌ ناويان بردووه‌ به‌ (الرابطه‌) وه‌ به‌ پێى ئه‌و ئايه‌ته‌ى سه‌ره‌وه‌ هه‌ردوو به‌شه‌كه‌يان سه‌لماندووه‌ (2)
خوێنه‌رى ئازيز : ئه‌گه‌ر وه‌سيله‌و مورشيد گرنگ نه‌بوايه‌ حه‌زره‌تى موسى (على نبينا وعليه الصلاه‌ والسلام) داواى ره‌فاقه‌ت و ئيرشادى و رێنومايى حه‌زره‌تى (خضر ) ى ( عليه السلام) نه‌ده‌كرد ، وه‌ك خواى گه‌وره‌ له‌ سه‌ر زارى بۆمان ده‌گێرِێته‌وه‌ و ده‌فه‌رمۆێت (قَالَ لَهُ مُوسَى هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا) (سورة الكهف (66)
كه‌ مه‌به‌ستى فێربوونى زانستى ته‌صه‌ووف و (باطن) بوو ، چونكه‌ حه‌زه‌رت موسى زانستى (ظاهر) ى ده‌زانى ،به‌ڵام زانستى (باطن) وزانسته‌ نهێنيه‌كان لاى حه‌زره‌تى (خضر) بووه‌ ، وه‌ك ئيمامى قورطبي بۆمان باس ده‌كات (3)
هه‌روه‌ها خواى گه‌وره‌ ده‌فه‌رمۆێت( وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ وَلِيًّا مُرْشِدًا)( الكهف (17)) واته‌ : هه‌ركه‌سێك خواى گه‌وره‌ سه‌رلێشێواو گومرِاى بكات مورشيدو رابه‌رێكى پێ ئاشنا ناكات ، خوا په‌نامان بدات .
ئاشكرايه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ريش (د.خ) له‌ زۆر فه‌رموده‌دا هانى موسڵمانانى داوه‌ له‌ سه‌ر هاوه‌لَى و صوحبه‌تى ئه‌هلى صه‌لاح و پياوانى خودا له‌ و فه‌رمودانه‌ :( مَثَلُ الْجَلِيسِ الصَّالِحِ كَمَثَلِ صَاحِبِ الْمِسْكِ إِنْ لَمْ يُصِبْكَ مِنْهُ شَيْءٌ أَصَابَكَ مِنْ رِيحِهِ وَمَثَلُ جَلِيسِ السُّوءِ كَمَثَلِ صَاحِبِ الْكِيرِ إِنْ لَمْ يُصِبْكَ مِنْ سَوَادِهِ أَصَابَكَ مِنْ دُخَانِهِ .." (4)
وه‌ بێگومان پێغه‌مبه‌رى خودا (د.خ) مورشيدو رابه‌رى هاوه‌ڵانى بووه‌ ، وه‌ پاشان حه‌زره‌تى (الصديق الأكبر ) و حه‌زره‌تى (عمر الفاروق) پاشان حه‌زره‌تى (عثمان ذي النورين) پاشان حه‌زره‌تى (علي الكرار) (رضي الله عنهم أجمعين )، به‌و پێيه‌ هاتووه‌ته‌ خواره‌وه‌و موسڵمانان هيچ سات و كاتێك بێ مورشيدو رابه‌ر نه‌بوون ، وه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێك مێذووى ئيسلامى خوێندبێته‌وه‌ ئه‌و راستييه‌ى بۆ ئاشكراو نومايان بووه‌ ، هه‌ر له‌ سه‌ر ئه‌و راستتييه‌يشه‌ كه‌ زانايانى ئيسلام ده‌يان و صه‌دان دانراويان نوسيوه‌ له‌ سه‌ر گرنگى وه‌سيله‌و رابه‌ر و مورشيد و گرتنه‌به‌ريان به‌ مه‌ستى گه‌يشتن به‌ ره‌زامه‌ندى په‌روه‌ردگارو شاره‌زا بوون له‌ حه‌قيقه‌تى ئيمان و ئيسلام و ئيحسان .(5)
ــــــــــــــــــــــــــ

ـــــــــــــــــــــ
سه‌رچاوه‌كان :
(1) بنواره‌ : تفسير روح البيان للشيخ اسماعيل البروسوي ج2 ص 388، تفسير مواهب الرحمن للشيخ عبد الكريم محمد المدرس ج3 ص142 .
(2) بۆ زاياتر شاره‌زايى له‌و بواره‌دا بنوارِه‌ : رسالة في إثبات الرابطة للشيخ مولانا خالد ذي الجناحين الهرزوري النقشبندي ص 1ـ 9 ، السعادة الابدية فيما جاء بة النقشبندية للشيخ عبد المجيد الخاني ص 22 وما بعده ، الحديقة الندية للشيخ محمد بن سليمان البغدادي ص 78 وما بعده . كتاب سراج القلوب للشيخ محمد عثمان سراج الدين النقشبندي ص 263-267 . تنوير القلوب للشيخ محمد امين الاربلي ص 512 .
(3) بنواره‌ : تفسير الجامع لأحكام القرآن للقرطبي ج 6ص 16 .
(4) رواه أبو داود في سننه عن أنس رضي الله عنه ، ينظر : سنن أبي داود ج12ص 457 برقم (4191).
(5) بنواره‌ : إحياء علوم الدين للإمام الغزالي ج 3 ص 76 ، فتح الباري شرح صحيح البخاري للحافظ العسقلاني ج 1ص 99 ، فيض القدير شرح الجامع الصغير للمحدث المناوي ج2ص 530، لطائف المنن والأخلاق للشيخ عبد الوهاب الشعراني ص 419 ، كتاب المدخل لابن الحاج المالكي ج 2ص 142 ، مواهب الرحمن للمدرس ج 3 ص 143 ـ 144 ، كتاب جامع الأصول للشيخ أحمد ضياء الدين بن مصطفى ص 84ـ 85 .
*** *** ***