ترس و بيم از خداوند بزرگ
قال الله تعالی: { وَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ} البقرة: ٤٠
و قال تعالی: {إِنَّ بَطْشَ رَبِّكَ لَشَدِيدٌ} البروج: ١٢
و قال تعالی: { وَكَذَلِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذَا أَخَذَ الْقُرَى وَهِيَ ظَالِمَةٌ إِنَّ أَخْذَهُ أَلِيمٌ شَدِيدٌ{102} إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لِّمَنْ خَافَ عَذَابَ الآخِرَةِ ذَلِكَ يَوْمٌ مَّجْمُوعٌ لَّهُ النَّاسُ وَذَلِكَ يَوْمٌ مَّشْهُودٌ{103} وَمَا نُؤَخِّرُهُ إِلاَّ لِأَجَلٍ مَّعْدُودٍ{104} يَوْمَ يَأْتِ لاَ تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلاَّ بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَسَعِيدٌ{105} فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُواْ فَفِي النَّارِ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ{106} هود: ١٠٢ – ١٠٦
و قال تعالی: { يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ{34} وَأُمِّهِ وَأَبِيهِ{35} وَصَاحِبَتِهِ وَبَنِيهِ{36} لِكُلِّ امْرِئٍ مِّنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ{37} عبس: ٣٤ – ٣٧
و قال تعالی: { يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ{1} يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ وَتَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا وَتَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُم بِسُكَارَى وَلَكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ{2} الحج: ١ – ٢
و قال تعالی: { وَلِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ} الرحمن: ٤٦
و قال تعالی: { وَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسَاءلُونَ{25} قَالُوا إِنَّا كُنَّا قَبْلُ فِي أَهْلِنَا مُشْفِقِينَ{26} فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا وَوَقَانَا عَذَابَ السَّمُومِ{27} إِنَّا كُنَّا مِن قَبْلُ نَدْعُوهُ إِنَّهُ هُوَ الْبَرُّ الرَّحِيمُ{28} الطور: ٢٥ – ٢٨
خداوند می فرمايد: و از من بترسيد. بقره: 40
و ميفرمايد: هر آينه گرفتن پروردگارت سخت است. بروج: 12
و ميفرمايد: و همچنين است سختگيری پروردگارت، چون بخواهد ديار ستمکاران را ويران کند که انتقام خدا بسيار دردناک و دشوار است. هر آينه در اين سخن نشانه ايست آنکه را که از عذاب آخرت ترسيده باشد، و آن روز روزيست که مردم جمع کرده شوند، و روزيست که در آن همه حاضر شوند، و آنرا بتأخير نمی اندازيم جز تا مدتی معين، که در آن روز هيچکس الا به امر حق سخن نگويد، بعضی شان بدبخت باشند و بعضی نيکبخت، پس آنانکه بدبخت شدند در آتش باشند و در آنجا آه و نالهء حسرت کنند. هود: 102 – 106
و ميفرمايد: و خداوند شما را از خويشتن بيم می دهد. آل عمران: 28
و ميفرمايد: روزيکه مرد از برادر و مادر و پدر و زن و فرزندان خود بگريزد و برای هر کدام شان در آن روز گرفتاری ايست که او را از توجه بکاری ديگر باز می دارد. عبس: 34 - 47
و ميفرمايد: ای مردم از پروردگار خويش بترسيد، هر آيينه زلزلهء قيامت چيز بزرگی است، آن روزيکه آنرا به بينيد غافل شود، هر شير دهنده از طفلی که شير می دهدش، و هر زن باردار بار شکم خود را بنهد، و مردم را مست شده بينی حال آنکه مست نيستند اما عذاب، خدا سخت است. حج: 1 – 2
و ميفرمايد: و برای آنکه از ايستادن بحضور پروردگارش ترسيده دو بوستان است. رحمن: 46
و هم می فرمايد: و در بهشت آنها با هم رودر رو صحبت کرده و از يکديگر پرسش می کنند و با هم گويند که ما از پيش در ميان قبيله و خانوادهء خويش خدا ترس بوديم، خداوند هم بر ما منت نهاده و ما را از عذاب سموم دوزخ محفوظ داشت، زيرا ما پيش از اين "در دنيا" خدا را بحقيقت پرستش کرديم که او خود بسيار نيکخواه و مهربان است. طور: 25 – 28
وَالآيات في الباب كثيرة جداً معلومات والغرض الإشارة إِلَى بعضها وقد حصل:
اما احاديث درين مورد زياد است که ما گوشه ای از آن را می آوريم.
396- عن ابنِ مسعود، رضي اللَّه عنه، قال: حدثنا رسولُ اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم، وهو الصَّادِقُ المصدوق: « إِنَّ أَحَدَكُمْ يُجْمَعُ خَلْقُهُ في بَطْن أُمِّهِ أَرْبَعِينَ يَوْماً نُطْفَةً ، ثُمَّ يَكُونُ عَلَقَةً مِثْلَ ذلِك، ثُمَّ يَكُونُ مُضْغَةً مثْلَ ذلِك، ثُمَّ يُرْسَلُ المَلَك، فَيَنْفُخُ فِيهِ الرَّوح، وَيُؤْمَرُ بِأَرْبَعِ كَلِمات: بِكَتْبِ رِزقِةِ ، وَأَجلِه، وَعمَلِه، وَشَقيٌّ أَوْ سعِيد. فَوَ الَّذِي لا إِله غَيْرُهُ إِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ الجَنَّةِ حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهُ وبَيْنَهَا إِلاَّ ذِراع، فَيَسْبقُ عَلَيْهِ الْكِتاب، فَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْل النَّار، فَيَدْخُلُهَا، وَإِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا إِلاَّ ذِرَاع، فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ فَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الجَنَّةِ فَيََدْخُلُهَا » متفقٌ عليه.
396- از ابن مسعود رضی الله عنه روايت است که فرمود:
رسول الله صلی الله عليه وسلم برای ما سخن گفت که او صادق و مصدوق است و فرمود: آفرينش يکی از شما در شکم مادر برای چهل روز بصورت نطفه جمع می شود، وبعد از آن مثل آن همين مدت علقه (خون بسته) است و همين مدت هم مضغه (گوشت پاره) است، سپس ملک فرستاده شده و در وی روح می دمد و به چهار چيز دستور داده می شود، به نوشتن روزی اش، اجلش و عملش و اينکه نيکبخت است يا بدبخت. پس سوگند به خدايی که معبود بر حقی بجز او نيست، همانا يکی از شما عمل اهل بهشت را انجام می دهد که ميان او و بهشت جز گزی نمی ماند، ولی نوشته (لوح محفوظ) بر وی سبقت می جويد و وی عمل اهل دوزخ را انجام داده به دوزخ داخل می گردد. و همانا يکی از شما عمل اهل دوزخ را انجام می دهد که ميان او و دوزخ جز گزی نمی ماند، ولی کتاب (لوح محفظ) بر وی سبقت جسته و وی عمل اهل بهشت را انجام داده و به آن داخل می گردد.
397- وعنه قال: قال رسولُ اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم: « يُؤْتَى بِجَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ لَهَا سَبْعُونَ أَلْفَ زِمَام، مَعَ كُلِّ زِمَامٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ يَجُرُّونَهَا » رواه مسلم.
397- از ابن مسعود رضی الله عنه مرويست که:
رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمود: در روز قيامت دوزخ آورده می شود، در حاليکه هفتاد هزار مهار دارد و با هر مهاری هفتاد هزار ملک است که آنرا می کشند.
ش: اين در روز قيامت است، و زمام يا برحقيقت آنست يا بر سبيل مثال است بواسطهء عظمت و منتهای بزرگی آن بنحوی که در آوردن آن به اين زمام ها نياز است.
398- وعن النُّعْمَانِ بنِ بَشِير، رضي اللَّه عنهما، قال: سمِعتُ رسول اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم، يقول: « إِنَّ أَهْوَنَ أَهْلِ النَّارِ عَذَاباً يَوْمَ الْقِيامَة لَرَجُلٌ يُوضَعُ في أَخْمَصِ قَدميْهِ جمْرَتَانِ يغْلي مِنْهُمَا دِمَاغُهُ مَا يَرى أَنَّ أَحداً أَشَدُّ مِنْه عَذَابا، وَإِنَّه لأَهْونُهُمْ عذَاباً » متفق عليه.
398- از نعمان بن بشير رضی الله عنهما روايت است که گفت:
از رسول الله صلی الله عليه وسلم شنيدم که می فرمود: آسانترين اهل دوزخ از روی عذاب مردی است که دوپاره آتش در تهيگاه قدمش نهاده می شود که از آن دماغش می جوشد، وی گمان نمی کند، شخصی وجود داشته باشد که عذابش از او سخت تر باشد، در حاليکه عذاب او از همه آسانتر است.
399- وعن سمُرةَ بنِ جُنْدب، رضي اللَّه عنه، أَن نبيَّ اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم قال: « مِنْهُمْ مَنْ تَأْخُذهُ النَّارُ إِلى كَعْبَيه، ومِنْهُمْ منْ تأْخُذُهُ إِلى رُكْبَتَيْه، وَمِنْهُمْ منْ تَأْخُذُهُ إِلى حُجْزتِه، وِمِنْهُمْ منْ تَأْخُذُهُ إِلى تَرْقُوَتِهِ » رواه مسلم.
399- از سمره بن جندب رضی الله عنه روايت است که:
پيامبر صلی الله عليه وسلم فرمود: آتش تا شتالنگ (قوزک پا) های بعضی ايشان است و برخی را آتش تا زانوانش ميرسد و برخی را آتش تا کمربند شان می باشد.
400- وعن ابنِ عمر رضي اللَّه عنهما أن رسولَ اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم قال: « يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ العالمِينَ حَتَّى يَغِيب أَحدُهُمْ في رَشْحِهِ إِلى أَنْصَافِ أُذُنَيه » متفقٌ عليه.
400- از ابن عمر رضی الله عنهما روايت است که:
رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمود: مردم در پيشگاه پروردگار از قبور شان بر می خيزند تا که شخص در عرقش تا نيمهء گوشهايش غرق می شود.
401- وعن أَنس، رضي اللَّه عنه، قال: خَطَبَنَا رَسول اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم، خُطْبَةً ما سَمِعْتُ مِثْلَهَا قَط، فقال: « لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَضَحِكْتُمْ قلِيلا ولبَكيْتمْ كَثِيراً» فَغَطَّى أَصْحابُ رسولِ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم وجُوهَهم، وَلهُمْ خَنين. متفقٌ عليه.
وفي رواية : بَلَغَ رسولَ اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم عَنْ أَصْحابِهِ شَيءٌ فَخَطَب، فقال: « عُرضَتْ عَلَيَّ الجنَّةُ والنَّار، فَلَمْ أَر كَاليَوْمِ في الخَيْر وَالشَّر، ولَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعلَمُ لَضحِكْتُمْ قلِيلا، وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيراً » فَما أتَى عَلَى أَصْحَابِ رسول اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يوْمٌ أَشَدُّ مِنْهُ غَطَّوْا رُؤُسهُمْ وَلَهُمْ خَنِين.
401- از انس رضی الله عنه روايت است که گفت:
پيامبر صلی الله عليه وسلم به ما خطبه ای خواند که مثل آن را هرگز نشنيده بودم و فرمود: اگر آنچه را که من می دانم بدانيد، حتماً کم خنديده و بسيار می گريستيد. بعد از آن اصحاب رسول الله صلی الله عليه وسلم روی های خود را پوشيده و گريستند.
و در روايتی آمده که برای پيامبر صلی الله عليه وسلم چيزی از اصحابش رسيد. آنحضرت صلی الله عليه وسلم خطبه خوانده و فرمود: دوزخ و بهشت بر من عرضه شد و مثل امروز در خير و شر نديدم و اگر بدانيد آنچه من می دانم کم خنديده و بسيار خواهيد گريست. و من بر اصحاب پيامبر صلی الله عليه وسلم روزی سخت تر از آن روز را نديدم که سرهايشان را پوشانده و با شدت می گريستند.
402- وعن المِقْدَاد، رضيَ اللَّه عنه، قال: سَمِعْتُ رسولَ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يَقُول: « تُدْني الشَّمْسُ يَومَ القِيَامَةِ مِنَ الخَلْقِ حتَّى تَكُونَ مِنْهُمْ كَمِقْدَارِ مِيل » قَالَ سُلَيمُ بْنُ عَامرٍ الرَّاوي عنْ المِقْدَاد: فَوَاللَّهِ مَا أَدْرِي ما يَعْني بِالميل، أَمَسَافَةَ الأَرضِ أَمِ المِيل الَّذي تُكْتَحَلُ بِهِ العيْنُ « فَيَكُونُ النَّاسُ عَلَى قَدْرِ أَعْمالِهمْ في العَرَق، فَمِنْهُمْ مَنْ يَكُونُ إِلى كعْبَيْه، وَمِنْهُمْ مَنْ يَكُونُ إِلى رُكْبَتَيْه، ومِنْهُمْ منْ يَكون إِلى حِقْوَيْهِ ومِنْهُمْ مَنْ يُلْجِمُهُ العَرَقُ إِلجاماً » وَأَشَارَ رسول اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم بِيدِهِ إِلى فِيه. رواه مسلم.
402- از مقداد رضی الله عنه روايت شده که:
از رسول الله صلی الله عليه وسلم شنيد که می فرمود: در روز قيامت آفتاب به اندازهء يک ميل بالای سر مردم فرو می آيد.
سليم بن عامر راوی از مقداد رضی الله عنه روايت می کند که قسم بخدا نمی دانم هدفش از ميل چه بود؟ آيا مسافت زمين بود يا ميلی بود که با آن چشم را سرمه می کنند و مردم به اندازهء اعمال شان عرق می کنند، برخی از ايشان تا شتالنگ و برخی را تا زانوها و برخی را تا کمربند و برخی را تا بناگوش عرق می گيرد و رسول الله صلی الله عليه وسلم بدست شان تا دهنش اشاره فرمود.
403- وعن أبي هريرة ، رضيَ اللَّه عنه، أَنَّ رسولَ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم قال: « يَعْرَقُ النَّاسُ يَوْمَ القِيامَةِ حَتَّى يذْهَب عَرَقُهُمْ في الأَرْضِ سَبْعِينَ ذِراعا، ويُلْجِمُهُمْ حَتَّى يَبْلُغَ آذَانَهُمْ » متفقٌ عليه.
403- از ابو هريره رضی الله عنه روايت است که:
رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمود: مردم در روز قيامت عرق می کنند و عرق شان هفتاد گز در زمين فرو می رود و عرق آنها را به زير گرفته تا به گوشهای شان می رسد.
404- وعنه قال: كنا مع رسول اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم إِذ سَمِعَ وَجْبَةً فقال: « هَلْ تَدْرُونَ ما هذا؟» قُلْنَا: اللَّه وَرَسُولُهُ أَعْلَم، قال: هذا حَجَرٌ رُمِيَ بِهِ في النَّارِ مُنْذُ سَبْعِينَ خَريفاً فَهُوَ يهْوِي في النَّارِ الآنَ حَتَّى انْتَهَى إِلى قَعْرِهَا، فَسَمِعْتُمْ وجْبَتَهَا» رواه مسلم.
404- از ابو هريره رضی الله عنه روايت است که:
ما با رسول الله صلی الله عليه وسلم بوديم که ناگهان صدای افتادن چيزی را شنيد، فرمود: آيا می دانيد که اين چيست؟
گفتيم: خدا و رسول او داناتر اند.
فرمود: اين سنگی بود که هفتاد سال پيش در دوزخ انداخته شد و او بطرف پايانهء دوزخ می آمد تا که حالا به قعر آن رسيد و شما اکنون صدای افتادن آن را شنيديد.
405- وعن عَدِيِّ بنِ حاتم، رضي اللَّه عنه، قال: قال رسولُ اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم: « ما مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ سَيُكَلِّمُهُ رَبُّهُ لَيْسَ بيْنَهُ وبَيْنَهُ تَرْجُمَان، فَيَنْظُرُ أَيْمنَ مِنْه، فَلا يَرَى إِلاَّ ما قَدَّم، وينظر أشأم منه فلا يرى إلا ما قدم، وينْظُرُ بيْنَ يَدَيه، فَلا يَرَى إِلاَّ النَّارِ تِلْقَاءَ وَجهِهِ، فاتَّقُوا النَّارِ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ » متفقٌ عليه.
405- عدی بن حاتم رضی الله عنه روايت می کند که:
رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمود: هيچکدام شما نيست مگر اينکه خداوند با او سخن می گويد در حاليکه ميان او و خداوند ترجمانی وجود ندارد. پس به جانب راستش می نگرد جز آنچه را که از اعمال پيش فرستاده نمی بيند و بطرف چپش می نگرد جز آنچه را که از اعمال پيش فرستاده نمی بيند، جلو اش را نگريسته جز دوزخ چيزی را مشاهده نمی کند پس خود را از دوزخ وقايه کنيد هر چند به نيم دانهء خرما باشد.