دین و ژین

يُكَبِّرُ أرْبَعَ تَكبِيرَات، يَتَعوَّذُ بَعْدَ الأُولَى ، ثُمَّ يَقْرَأُ فَاتِحَةَ الكِتَاب، ثُمَّ يُكَبِّرُ الثَّانِيَةَ ، ثُمَّ يُصَلِّي عَلَى النَّبيِّ - صلى الله عليه وسلم - ، فيقول: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّد، وَعَلَى آلِ مُحَمَّد. وَالأفْضَلُ أنْ يُتَمِّمَهُ بقوله: كَمَا صَلَّيتَ عَلَى إبرَاهِيمَ - إِلَى قَوْله - إنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيد. وَلاَ يَقُولُ مَا يَفْعَلهُ كَثيرٌ مِنَ العَوامِّ مِنْ قراءتِهِم: { إنَّ اللهَ وَمَلائِكَته يُصَلُّونَ عَلَى النَّبيِّ } [ الأحزاب: 56 ] الآية ، فَإنَّهُ لاَ تَصحُّ صَلاَتُهُ إِذَا اقْتَصَرَ عَلَيْهِ.

ثُمَّ يُكَبِّرُ الثَّالِثَةَ ، وَيَدعُو للمَيِّتِ وَللمُسْلِمِينَ بِمَا سَنَذكُرُهُ مِنَ الأحاديث إنْ شَاءَ اللهُ تَعَالَى ، ثُمَّ يُكَبِّرُ الرَّابِعَةَ وَيَدْعُو. وَمِنْ أحْسَنِه: (( اللَّهُمَّ لاَ تَحْرِمْنَا أجْرَه، وَلاَ تَفْتِنَّا بَعدَه، وَاغْفِرْ لَنَا وَلَهُ )) .

وَالمُخْتَارُ أنه يُطَوِّلُ الدُّعاء في الرَّابِعَة خلافَ مَا يَعْتَادُهُ أكْثَرُ النَّاس، لحديث ابن أَبي أَوْفى الذي سَنَذْكُرُهُ إنْ شَاء اللهُ تَعَالَى.
وَأمَّا الأَدْعِيَةُ المَأثُورَةُ بَعْدَ التَّكبِيرَةِ الثالثة ، فمنها:

چهار تکبير گفته شود، بعد از تکبير اول، اعوذ بالله و بعد الحمد لله را می خواند، باز تکبير دوم می شود، سپس بر پيامبر صلی الله عليه وسلم درود می خواند و می گويد: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ... تمام کند و چنانچه اکثر عوام می کنند که می خوانند،  { إنَّ اللهَ وَمَلائِكَته يُصَلُّونَ عَلَى النَّبيِّ } [ الأحزاب: 56 ] الآية – نکند – زيرا اگر بر اين اکتفا کند، درود گفتن او صحيح نمی شود. سپس تکبير سوم گفته شده و به حق مرده و مسلمانها دعا کند، به آنچه ان شاء الله در ضمن احاديثی ذکر خواهيم نمود.

سپس تکبير چهارم گفته شود و دعا می کند و از نيکوترين آن اين است: اللَّهُمَّ لاَ تَحْرِمْنَا أجْرَه، وَلاَ تَفْتِنَّا بَعدَه، وَاغْفِرْ لَنَا وَلَهُ. و بهتر آنست که بر خلاف عادت اکثر مردم دعا را در چهارم دراز و طولانی سازد، بدليل حديث ابن ابی که آن را ان شاء الله ذکر خواهيم نمود.

اما دعاهای مأثوره بعد از تکبير سوم بعضی از آن بقرار ذيل است.

توضيح: اين مطابق مذهب مؤلف است که شافعی مذهب بوده و در مذهب حنفی بعد از تکبير اول سبحانک اللهم خوانده می شود و بعد از تکبير دو درورد بر پيامبر صلی الله عليه وسلم و بعد از تکبير سوم بحق مرده و مسلمانان دعا می شود، بعد از تکبير چهارم سلام داده می شود. (مترجم)

935- عن أبي عبدِ الرحمنِ عوفِ بن مالكٍ رضي اللَّه عنه قال: صلَّى رسول اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم عَلى جَنَازَة، فَحَفِظْتُ مِنْ دُعائِهِ وَهُو يَقُول: « اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَه، وارْحمْه، وعافِه، واعْفُ عنْه، وَأَكرِمْ نزُلَه، وَوسِّعْ مُدْخَلَهُ واغْسِلْهُ بِالماءِ والثَّلْجِ والْبرَد، ونَقِّه منَ الخَـطَايَا، كما نَقَّيْتَ الثَّوب الأبْيَضَ منَ الدَّنَس، وَأَبْدِلْهُ دارا خيراً مِنْ دَارِه، وَأَهْلاً خَيّراً منْ أهْلِهِ، وزَوْجاً خَيْراً منْ زَوْجِه، وأدْخِلْه الجنَّة، وَأَعِذْه منْ عَذَابِ القَبْر، وَمِنْ عَذَابِ النَّار » حَتَّى تَمَنَّيْتُ أَنْ أَكُونَ أنَا ذلكَ المَيِّت. رواه مسلم.

935- از ابو عبد الرحمن عوف بن مالک رضی الله عنه روايت شده که:

رسول الله صلی الله عليه وسلم بر جنازهء نماز گزاردند و من از دعای شان حفظ کردم در حاليکه ايشان می فرمود: اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَه، وارْحمْه... بار خدايا او را بيامرز و عفوش کن و از او درگذر و منزلگاه او را نيکو ساز و مدخلش (قبرش) را فراخ کن و او را به آب و برف و يخ بشوی و چنانچه جامهء سفيد را از چرک پاک کردی، او را از معاصی پاک کن و به او خانواده ای بهتر از خانواده اش و همسری بهتر از همسرش عنايت فرما. و او را به بهشت داخل کن و از عذاب قبر و عذاب دوزخ پناهش ده.

936- وعن أبي هُريرة وأبي قَتَادَة، وأبي إبْرَاهيمَ الأشْهَليَّ عنْ أبيه، وأبوه صَحَابيٌّ     رضي اللَّه عنهم، عَنِ النبيِّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم أنَّه صلَّى عَلى جَنَازَة فقال: « اللَّهم اغفر لِحَيِّنَا وَميِّتِنا، وَصَغيرنا وَكَبيرِنَا، وذَكَرِنَا وَأُنْثَانَا، وشَاهِدِنا وَغائِبنَا. اللَّهُمَّ منْ أَحْيَيْتَه منَّا فأَحْيِه على الإسْلام، وَمَنْ توَفَّيْتَه منَّا فَتَوَفَّهُ عَلى الإيمان، اللَّهُمَّ لا تَحْرِمْنا أَجْرَه، وَلا تَفْتِنَّا بَعْدَهُ » رواه الترمذي من رواية أبي هُرَيْرةَ والأشهَلي، ورواه أبو داود من رواية أبي هريرة وأبي قَتَادَةَ . قال الحاكم:حديث أبي هريرة صَحيحٌ على شَرْطِ البُخاريِّ ومُسْلِم، قال الترْمِذي قال البخاري: أَصحُّ رواياتِ هذا الحديث روايةُ الأَشْهَلي. قال البخاري: وَأَصَحُّ شيء في هذا الباب حديث عوْفِ بن مالك.

936- ابو هريره و ابو قتاده و ابو ابراهيم اشهلی از پدرش که صحابی بوده رضی الله عنهم از پيامبر صلی الله عليه وسلم روايت نموده اند که:

آنحضرت صلی الله عليه وسلم بر جنازه ای نماز خوانده و فرمود: اللَّهم اغفر لِحَيِّنَا وَميِّتِنا... بار خدايا بر زنده و مرده و کوچک و بزرگ و مرد و زن وحاضر و غائب مان بيامرز، الهی آنکه را که از ما زنده کردی بر اسلام زنده کن و آن را که از ما ميراندی بر ايمان بميران، بار خدايا از مزدش ما را محروم مکن و بعد از او ما را به فتنه مينداز.

937- وعن أبي هُريْرَةَ رَضِي اللَّهُ عَنْهُ قال: سمعتُ رَسُول اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يقول: « إذ صَلَّيْتُم عَلى المَيِّت، فأَخْلِصُوا لهُ الدُّعاءَ » رواه أبوداود.

937- از ابو هريره رضی الله عنه روايت است که گفت:

از رسول الله صلی الله عليه وسلم شنيدم که می فرمود: چون بر جنازه ای نماز گزارديد از روی اخلاص به حق او دعا نمائيد.

938- وعَنْهُ عَنِ النَّبيِّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم في الصَّلاةِ عَلى الجَنَازَة : « اللَّهُمَّ أَنْت ربُّهَا، وَأَنْتَ خَلَقْتَها، وأَنْتَ هَديْتَهَا للإسلام، وَأَنْتَ قَبَضْتَ رُوحَهَا، وَأَنْتَ أَعْلمُ بِسِرِّها وَعَلانيتِها، جئْنَاكَ شُفعاءَ لَهُ فاغفِرْ لهُ». رواه أبو داود.

938- از ابو هريره رضی الله عنه از پيامبر صلی الله عليه وسلم در نماز جنازه روايت است که فرمود: اللَّهُمَّ أَنْت ربُّهَا... بار خدايا تو پروردگار اويی و تو به اسلام هدايتش نموده و روحش را قبض کرده ای و تو به پيدا و نهانش داناتری، حضورت آمده برای او شفاعت می کنيم، پس برايش آمرزش کن.

939- وعن واثِلة بنِ الأسقعِ رضيَ اللَّه عنه قال: صَلَّى بِنَا رسولُ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم عَلى رجُلٍ مِنَ المُسْلِمين، فسمعته يقول: « اللَّهُمَّ إنَّ فُلانَ ابْنَ فُلان في ذِمَّتِكَ وحَلَّ بجوارك، فَقِهِ فِتْنَةَ القَبْر، وَعَذَابَ النَّارِ، وَأَنْتَ أَهْلُ الوَفاءِ والحَمْد، اللَّهُمَّ فاغفِرْ لهُ وَارْحَمْه، إنكَ أَنْتَ الغَفُور الرَّحيمُ »َ رواه أبو داود.

939- از واثله بن اسقع رضی الله عنه روايت شده که گفت:

رسول الله صلی الله عليه وسلم بر مردی از مسلمانها ما را نماز داد و شنيدم که می فرمود: بار خدايا فلانی فرزند فلان در ذمهء عهد و امان تست، او را از فتنهء قبر و عذاب دوزخ نگهدار، تو اهل وفا و سپاسی! بار خدايا او را بيامرز و مورد رحمتش قرار ده و تو خود آمرزنده و مهربانی.

940- وعن عبد اللَّه بنِ أبي أوْفى رضي اللَّه عنهما أَنَّهُ كبَّر على جَنَازَةِ ابْنَةٍ لَهُ أَرْبَعَ تَكْبِيرات، فَقَامَ بَعْدَ الرَّابِعَةِ كَقَدْرِ مَا بَيْنَ التَّكْبيرتيْن يَسْتَغفِرُ لهَا وَيَدْعُو، ثُمَّ قال: كَانَ رسُولُ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يَصْنَعُ هكذَا وفي رواية : « كَبَّرَ أَرْبعاً فمكث سَاعةً حتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ سيُكَبِّرُ خَمْسا، ثُمَّ سلَّمَ عنْ يمِينهِ وَعَنْ شِمالِه، فَلَمَّا انْصَرَف قُلْنا لَه: مَا هذا؟ فقال: إنِّي لا أزيدُكُمْ عَلى مَا رَأَيْتُ رسُولُ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يَصْنَع، أو:هكذا صَنعَ رسولُ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم. رواه الحاكم وقال: حديث صحيح.

940- از عبد الله بن ابی اوفی رضی الله عنه روايت شده که:

او بر جنازهء دخترش چهار تکبير گفت و بعد از تکبير چهارم به اندازهء دو تکبير ايستاده و برای وی دعا نموده و آمرزش طلبيد. سپس گفت: رسول الله صلی الله عليه وسلم اينگونه می نمود.

و در روايتی آمده که چهار تکبير گفت و باز لحظهء درنگ نمود، تا اينکه گمان کردم که او تکبير پنجم خواهد گفت. سپس به طرف راست و چپ خويش سلام داد. چون نماز را تمام کرد به وی گفتيم، اين چيست؟

وی گفت: من بر آنچه رسول الله صلی الله عليه وسلم را ديدم که انجام می دهد، چيزی برای شما نيفزودم، يا گفت: رسول الله صلی الله عليه وسلم اينگونه عمل کرد.